Hai mươi tám năm.
Một thế hệ fan Tartan Army đã sinh ra, lớn lên, có con — mà chưa từng được xem đội tuyển của mình đá ở giải đấu lớn nhất hành tinh. Lần gần nhất Scotland dự World Cup là Pháp 1998. Tôi xem trận khai mạc Scotland — Brazil qua chiếc TV trong căn nhà tập thể ở Hà Nội, hồi đó còn nhỏ, mê bóng đá hơn mê truyện tranh. Trận đó John Collins sút phạt đền vào lưới Taffarel. Scotland thua 1-2, nhưng đá ngẩng cao đầu.
Tuần trước, Steve Clarke công bố danh sách 26 cầu thủ (BBC). Tôi ngồi đọc, gạch dưới vài cái tên bằng bút bi đỏ trên tờ in — thói quen từ hồi còn đá. Không phải để soi từng người. Mà để hiểu Clarke đang nghĩ gì.
Câu chuyện không phải “ai đi” — mà là “Clarke chọn lối chơi nào”
Thẳng thắn: Scotland chưa bao giờ là đội bóng có ngôi sao xếp hàng. Họ không phải Brazil — nơi Ancelotti vẫn gọi một Neymar đã ở sườn dốc cho World Cup lần thứ tư, bất chấp tranh cãi (Guardian). Scotland đơn giản là không có cái sang đó. Họ chọn người vì tập thể.
Và thế trận của Clarke vẫn rất… Scotland. Phòng ngự ba trung vệ, hai cánh chạy bền để bịt khoảng trống, tuyến giữa cày ải, chờ tình huống cố định và phản công nhanh khi chuyển trạng thái. Không hoa mỹ. Không cố bắt chước Tây Ban Nha hay Đức.
Một lối chơi đã cũ? Có thể.
Và đây là chỗ tôi phải nói cho công bằng — vì bản thân tôi cũng hay mỉa mai những đội đá bằng ba trung vệ kiểu “đợi đối phương lên rồi đá”. Nhưng Morocco World Cup 2022 đã đá kiểu đó vào tận bán kết. Croatia 2018 cũng chẳng kiểm soát bóng nhiều hơn ai. Hệ thống ba trung vệ + phản công không tự nó là tẻ nhạt — vấn đề là người vận hành. Clarke có McTominay băng lên, có Robertson xuống biên. Đủ để gây sức ép từng nhịp một, không phải cả 90 phút.
Câu hỏi đặt ra: với 48 đội ở World Cup 2026, thế trận đó có còn đủ?
Bốn cái tên đáng kể chuyện
Kieran Tierney — nếu phải chọn một cầu thủ Scotland để giới thiệu cho bác hàng xóm chưa từng xem đội tuyển này đá, tôi chọn Tierney. Hậu vệ trái, sinh 1997, lăn lộn qua Celtic, Arsenal, giờ trở lại Celtic. Tierney chạy cả trận. Có những trận tôi đếm — anh ấy chạm bóng ở vòng cấm đối phương và vòng cấm nhà mình trong cùng một phút.
Vấn đề của Tierney là chấn thương. Suốt ba năm ở Arsenal anh ấy nghỉ nhiều hơn đá. Clarke gọi Tierney vì biết: phong độ tốt thì đây là hậu vệ cánh hàng đầu của tuyển; phong độ trung bình thì vẫn còn dùng được. Một canh bạc có cơ sở.
Scott McTominay — đây mới là nhân vật chính. Chuyển sang Napoli mùa 2024, bùng nổ ở Serie A theo cách không ai ngờ. Mười hai bàn ở mùa đầu tại Ý. Mười hai. Cho một tiền vệ phòng ngự danh nghĩa.
Fan Cules thời 2006 chắc còn nhớ — thời Deco cầm trịch tuyến giữa Barca, tiền vệ kiến thiết và tiền vệ con thoi là hai vai phân biệt rạch ròi. Xavi giữ nhịp, Deco chen vào khoảng trống tuyến hai, Iniesta đột phá. Ba người, ba việc. Giờ McTominay làm hai trong số đó cùng lúc. Anh ấy không phải nhạc trưởng tuyến giữa kiểu cổ điển — đừng nhầm. Nhưng khả năng băng lên vòng cấm, tì đè, dứt điểm bằng cả hai chân — đó là vũ khí Scotland 1998 không có.
Nếu Scotland qua được vòng bảng, McTominay sẽ là lý do.
Ross Stewart — tiền đạo. Cao 1m93. Tiền sử chấn thương dài hơn CV của vài cầu thủ trẻ. Từng đá ở giải hạng dưới Anh, rồi Sunderland, rồi Southampton. Stewart không nhanh. Không khéo. Nhưng đánh đầu tốt, đè người tốt, và chấp nhận đá quay lưng về phía cầu môn để làm tường.
Clarke chọn Stewart vì Scotland sẽ ăn rất nhiều bóng bổng từ cánh phải lẫn cánh trái. Đối thủ ai cũng biết. Câu chuyện là chống nó thế nào.
Craig Gordon — bốn mươi ba tuổi. Bốn-mươi-ba. Đây là thủ môn dự World Cup ở độ tuổi mà Buffon đã giải nghệ tuyển. Gordon từng gãy chân kinh hoàng năm 2020, ai cũng tưởng anh ấy xong. Vậy mà giờ vẫn ở đây — gần như chắc chắn là phương án dự phòng cho Angus Gunn, nhưng có mặt.
Thẳng thắn: tôi không nghĩ Gordon sẽ bắt chính trận nào. Nhưng câu chuyện một thủ môn 43 tuổi đứng trong phòng thay đồ tuyển ở World Cup — đó là chất Scotland. Họ trân trọng những người đã đi cùng chặng đường dài.
Góc nhìn trái chiều: Clarke có quá thận trọng?
Phần này tôi muốn nói thẳng.
Danh sách 26 cái tên thiếu vắng những lựa chọn táo bạo. Không có cầu thủ U21 nào được kéo lên kiểu “đặt cược cho tương lai”. Trung bình tuổi đội hình cao hơn mặt bằng chung.
Có hai cách nhìn — và tôi sẽ trình bày cả hai, vì bóng đá có yếu tố may rủi mà không ai dám nói chắc.
Cách thứ nhất: đây là sự khôn ngoan. Scotland chưa từng dự World Cup gần 30 năm. Lần này không phải lúc thử nghiệm. Mang những người dày dạn nhất, chơi an toàn nhất, kiếm điểm số tốt nhất. Hợp lý. Nhìn Iceland 2016, Wales 2016 — họ vào sâu Euro nhờ đúng cái công thức “không thử nghiệm, không ngôi sao, kỷ luật tuyệt đối” này. Clarke đang đi đúng đường mòn đã có người chứng minh.
Cách thứ hai — cách tôi nghiêng về: với thể thức 48 đội, 12 bảng, tám đội xếp ba tốt nhất đi tiếp, ngưỡng vào vòng loại trực tiếp đã thấp hơn xưa. Scotland đáng lẽ có thể mạo hiểm hơn. Một cầu thủ chạy cánh trẻ, bùng nổ, dám rê — kiểu đó có khi tạo ra một khoảnh khắc đáng nhớ mà cả đội bóng “đúng quy trình” không tạo nổi. Maroc 2022 vào bán kết không phải nhờ thận trọng — họ có Ounahi 22 tuổi đá như chỗ không người ở tuyến giữa.
Clarke không chọn vậy. Đó là quyền của ông ấy. Cũng là một tiếc nuối của riêng tôi.
Bài học từ “Golden Generation” Anh năm 2006
BBC tuần này có video nhìn lại tuyển Anh 2006 — thế hệ Lampard, Gerrard, Beckham, Rooney — và đặt câu hỏi liệu những hiềm khích cấp câu lạc bộ có phá hỏng phòng thay đồ (BBC). Xem xong tôi nghĩ ngay đến Scotland.
Scotland không có vấn đề đó. Họ không đủ ngôi sao để mà xung đột cái tôi. McTominay, Tierney, Robertson — về tuyển là biết mình thuộc về đâu. Lợi thế của một đội bóng “không Golden Generation”: không ai nghĩ mình là siêu sao.
Đôi khi đó là vũ khí đáng giá hơn tài năng cá nhân.
Hai mươi sáu cái tên có đủ?
Không bao giờ đủ. Không đội nào đủ. Brazil mang Neymar đi và bỏ João Pedro lại — vẫn có người phản đối. Scotland mang Gordon 43 tuổi đi — sẽ có người hỏi “sao không cho thủ môn trẻ kinh nghiệm?”.
Câu chuyện bây giờ là việc của 26 cầu thủ đó. Của Tartan Army. Của một quốc gia 5,5 triệu dân đã chờ 28 năm.
Đáng để theo dõi.
Rất đáng.
Ảnh minh hoạ: Pexels (El gringo photo, Siarhei Nester, Omar Ramadan).
